Hoge Raad: Online Casino's hoeven gokverliezen niet terug te betalen

Hoge Raad: Online Casino's hoeven gokverliezen niet terug te betalen

De Hoge Raad heeft vrijdag duidelijkheid gegeven in de langlopende juridische discussie over online gokken vóór de legalisering van de Nederlandse markt op 1 oktober 2021. De hoogste rechter oordeelt dat spelers hun gokverliezen niet kunnen terugvorderen op grond van de nietigheid van de kansspelovereenkomst. Daarmee sluit de Hoge Raad zich aan bij de conclusie die de Advocaat-Generaal eerder al had getrokken.

De uitspraak is het antwoord op de prejudiciële vragen die de rechtbanken Noord-Holland en Amsterdam aan de Hoge Raad hadden voorgelegd. Zij vroegen om duidelijkheid over de juridische status van overeenkomsten tussen Nederlandse spelers en buitenlandse online casino's die vóór de invoering van de Wet kansspelen op afstand (Koa) zonder Nederlandse vergunning actief waren.

Lang traject naar definitieve duidelijkheid

De onderstaande prejudiciële vragen werden begin 2025 aangepast en vervolgens aan de Hoge Raad voorgelegd.

Prejudiciële vragen

1. Had de Wok (Wet op de kansspelen) aanvankelijk de strekking de geldigheid van daarmede strijdige rechtshandelingen aan te tasten?
   
   Het antwoord op deze vraag is, zoals volgt uit hetgeen hiervoor in 3.2.3-3.2.7 is overwogen, dat de Wok van aanvang af niet de strekking heeft gehad de geldigheid aan te tasten van overeenkomsten die zijn aangegaan met een aanbieder van kansspelen die handelt in strijd met art. 1 lid 1, aanhef en onder a, Wok.
   
   
2. Is de strekking – na aanvankelijk aanwezig geweest te zijn – verloren gegaan, onder invloed van maatschappelijke ontwikkelingen en/of gelet op het handhavingsbeleid van Ksa (Kansspelautoriteit)? Moet hierbij een onderscheid worden gemaakt tussen aanbieders van kansspelen die op de ‘grijze lijst' van de Ksa stonden en andere aanbieders?
   
   De tweede vraag luidt, kort gezegd, of de Wok inmiddels zijn aanvankelijke strekking heeft verloren. Deze vraag vooronderstelt bevestigende beantwoording van de eerste vraag. Het antwoord op de eerste vraag luidt echter ontkennend (zie hiervoor in 3.3.2). De tweede vraag behoeft derhalve geen beantwoording.
   
   
3. Is een kansspelovereenkomst tussen een in Nederland verblijvende consument en een aanbieder van kansspelen op internet die geen vergunning heeft in de zin van de Wok een nietige overeenkomst in de zin van artikel 3:40 BW?
   
   
4. Maakt het voor de beantwoording van vraag 3 nog uit of de kansspelaanbieder voldeed aan de prioriteringscriteria van Ksa?
   
   De derde vraag luidt of een kansspelovereenkomst tussen een in Nederland verblijvende consument en een aanbieder van kansspelen op internet die geen vergunning heeft in de zin van de Wok een nietige overeenkomst is in de zin van art. 3:40 BW.
   
   De vierde vraag stelt aan de orde of het voor de beantwoording van de derde vraag uitmaakt of de kansspelaanbieder voldeed aan de zogenoemde prioriteringscriteria van de kansspelautoriteit (zie voor deze criteria de conclusies van de Advocaat-Generaal onder 5.30-5.35).
   
   Het antwoord op beide vragen luidt, gelet op hetgeen hiervoor in 3.2.7 is overwogen, ontkennend.
   
   
5. Indien het antwoord op vraag 3 bevestigend luidt, welke rechtsgevolgen heeft dat dan? Is een vordering tot terugbetaling van het geleden verlies op grond van onverschuldigde betaling toewijsbaar?
   
   De vijfde vraag is gesteld voor het geval van bevestigende beantwoording van de derde vraag. De Hoge Raad beantwoordt de derde vraag echter ontkennend (zie hiervoor in 3.5.3). De vijfde vraag behoeft daarom geen beantwoording.
   
   
6. Is voor het beantwoorden van vorenstaande vragen van belang dat een kansspelaanbieder, zoals TSG, haar diensten naar eigen zeggen beperkt tot het aanbieden aan spelers van een online mogelijkheid om tegen elkaar te spelen? En zo ja, heeft dat gevolgen voor hetgeen een speler als onverschuldigd betaald van de kansspelaanbieder kan terugvorderen? 
   
   De zesde vraag is alleen gesteld in de zaak 25/00202. De vraag stelt, ten eerste, aan de orde of het voor de beantwoording van de andere vragen van belang is of een aanbieder van kansspelen zijn diensten naar eigen zeggen beperkt tot het aan spelers aanbieden van een online mogelijkheid om tegen elkaar te spelen. Voor het geval van een bevestigend antwoord stelt de zesde vraag, ten tweede, aan de orde of dit gevolgen heeft voor hetgeen een speler als onverschuldigd betaald van de kansspelaanbieder kan terugvorderen.
   
   Indien een aanbieder van kansspelen zijn diensten beperkt tot het aan spelers aanbieden van een online mogelijkheid om tegen elkaar te spelen, geldt voor de tussen de spelers en deze aanbieder gesloten overeenkomsten die ertoe strekken het deelnemen aan een of meer kansspelen mogelijk te maken, hetzelfde als voor zodanige overeenkomsten met andere aanbieders van online kansspelen.
   
   Het antwoord op het eerste gedeelte van de zesde vraag luidt derhalve ontkennend. Het tweede gedeelte van de zesde vraag behoeft daarom geen beantwoording.

Advocaat-Generaal vaart andere koers

Na een procedure van ongeveer tien maanden publiceerde de Advocaat-Generaal in november 2025 zijn conclusie. Volgens de Advocaat-Generaal leidde het ontbreken van een Nederlandse vergunning niet automatisch tot een ongeldige kansspelovereenkomst. Daarom konden spelers hun verliezen niet terugvorderen via een beroep op onverschuldigde betaling.

Dit is het oordeel van de Hoge Raad:

"De centrale vraag moet ontkennend worden beantwoord: kansspelovereenkomsten die zonder vergunning online zijn aangegaan, zijn niet uitsluitend daarom ongeldig. Een vordering tot terugbetaling van geleden verliezen kan daarom niet worden gebaseerd op onverschuldigde betaling."

Hoewel een conclusie van de Advocaat-Generaal slechts een advies is en niet bindend voor de Hoge Raad, heeft de hoogste rechter deze juridische redenering volledig gevolgd. 

Gevolgen voor lopende massaclaims

De uitspraak heeft verstrekkende gevolgen voor de vele procedures die de afgelopen jaren zijn gestart tegen voormalige online casino's zonder Nederlandse vergunning. Nadat verschillende rechtbanken eerder spelers in het gelijk hadden gesteld, ontstond de verwachting dat grote groepen gedupeerde gokkers gezamenlijk hun verliezen zouden kunnen terugvorderen. Dat leidde tot de oprichting van meerdere claiminitiatieven.

In september 2024 bracht advocaat Benzi Loonstein de mogelijkheid van een massaclaim onder de aandacht tijdens interviews met EenVandaag en Vandaag Inside. Kort daarna werd ook het platform Gokverliesterug gelanceerd door twee Britse initiatiefnemers. Enkele maanden later sloot ook Dynamiet Nederland zich aan met een vergelijkbaar initiatief. Met de uitspraak van de Hoge Raad is nu duidelijk dat een beroep op de nietigheid van de kansspelovereenkomst geen juridische basis biedt om gokverliezen terug te eisen. Daarmee wordt een belangrijk fundament onder de lopende massaclaims weggenomen, al zal per zaak moeten worden bekeken of er nog andere juridische gronden bestaan waarop spelers een vordering kunnen baseren. Denk daarbij aan het schenden van de zorgplicht. Ook kan het toelaten en accepteren van Nederlandse gokkers, door bedrijven zonder vergunning, als een onrechtmatige daad worden gezien.

Reactie Benzi Loonstein in het AD

Advocaat Benzi Loonstein noemt de uitspraak van de Hoge Raad, op AD.nl, verrassend omdat deze afwijkt van uitspraken in Duitsland en Oostenrijk. Ook praat hij in de digitale versie van het Algemeen Dagblad over de zaken die eerder al werden gewonnen. "Dat is een stuk of 14 keer gelukt, totdat één rechtbank in Nederland in het voordeel van een gokbedrijf oordeelde. Het stond 14-1 voor ons. Toen hebben twee andere rechtbanken gezegd: nu moet er maar eens een oordeel komen van het hoogste rechtsorgaan, de Hoge Raad dus, over de vraag of die kansspelovereenkomsten tussen gokkers en gokbedrijven die toen nog illegaal waren, wel geldig zijn; of dat ze nietig moeten worden verklaard.”

Hoe nu verder?

Na het advies van de Advocaat-Generaal zagen veel betrokkenen de bui al hangen. De kans dat de Hoge Raad het advies zou overnemen, was namelijk vrij groot. De online casino's zullen de uitspraak van de Hoge Raad met veel gejuich hebben ontvangen. Zij zullen namelijk in hoger beroep gaan in de zaken, waar rechters hebben geoordeeld dat ze verloren goktegoeden juist wel moesten terugbetalen. In deze nieuwe procedures zal vervolgens geoordeeld worden dat de nietigheid van de kansspelovereenkomst niet gebruikt kan worden om het geld terug te vorderen. Hierdoor zullen de aanbieders deze zaken normaal gesproken allemaal gaan winnen. 

De personen en bedrijven die de afgelopen jaren zijn bezig geweest met het voorbereiden van zogenoemde "massa claims" zullen terug naar de tekentafel moeten om een nieuwe strategie te bedenken.